Slavernij: een beladen onderwerp

Als je een historische roman schrijft, die zich afspeelt in het Virginia van vóór en tijdens de Burgeroorlog, dan ontkom je niet aan slavernij. Er is daar veel over te vertellen, gruwelijke en interessante dingen. Er doen verhalen over de ronde die waar en onwaar of half waar zijn of context missen. Maar het onderwerp aansnijden is gevaarlijk. Het roept een hoop emoties op en waar emotie de overhand krijgt, verdwijnt nuchtere redelijkheid. Men wil nog maar één kant van het verhaal horen of bepaalde feiten wil men verzwegen hebben.

Maar toch wil ik het erover hebben, over de slavernij in de Verenigde Staten voor de Burgeroorlog, in al zijn aspecten, over het hoe en waarom het niet afgeschaft werd, over het recht en onrecht, over de economische impact en over hypocrisie.

Laten we vooropstellen dat slavernij niet juist is. Dat vind ik en ik denk dat elk weldenkend mens het met me eens is. Dus gebruik wat ik hierna aan feiten ga vertellen niet als voorwendsel dat ik het daarmee goed zou willen praten. Dat is niet het geval.

Slavernij was alom aanwezig en tot vrij recent

Tegelijkertijd is het concept dat het fout is, vrij jong. Duizenden jaren hield de mens slaven en pas in de zeventiende eeuw hoor je de eerste, zeer schaarse geluiden dat men er zijn bedenkingen over begon te krijgen. Het laatste land dat officieel (!) slavernij afschafte, was Mauritanië. Schrik niet van de datum: 1981! Maar die wet werd pas in 2007 ook nageleefd!

Slavernij was alom aanwezig. Het was geen ‘blank’ ding, zoals wel eens gedacht wordt. Amerikaanse Indiaanse stammen als de Cherokee en Choctaw,  Tlingit en Haida, Comanche en Ute, Azteken en Maya hielden of handelden in slaven; Afrikaanse inheemse koninkrijken als Ashanti en Dahomey, Kongo, Mali en Songhai hielden en vingen slaven; de Arabieren waren grote spelers in dit veld; slavernij was bekend in het oude Egypte en het antieke Griekenland en Rome; er bestond uitgebreide slavernij in China, Japan, India, Korea en Thailand; zelfs inheemse Hawaiianen kenden een kaste die met slaven te vergelijken was. En er bestaat nog steeds moderne slavernij, vooral in sommige Arabische landen. En dwangarbeid, zoals in Duitsland in de Tweede Wereldoorlog, kan zeker ook als een vorm van slavernij gezien worden.

Het is naar mijn mening dus vrij zinloos om onschuldige nazaten van een volk een schuldgevoel aan te praten of herstelbetalingen of excuses van hen te verlangen voor een zo wijdverbreid probleem, dat tijdens de tijd dat het bestond, door bijna niemand als een probleem gezien werd en door bijna iedereen werd gepraktiseerd. Er zouden volgens sommige berekeningen zelfs meer blanken in Arabische slavernij gevoerd zijn, dan zwarten in blanke slavernij.

De tijd staat niet stil en mores veranderen. In eerste instantie vond men zichzelf een goede Christen als men slaven maakte. Het werd niet alleen gesanctioneerd door de Bijbel, maar men zag het als een christelijke plicht om die verloren zielen uit de duisternis van het Afrikaanse, heidense oerwoud te halen en hen te kerstenen. Het was een goddelijk recht en plicht. Later waren het juist diezelfde Christenen die met dezelfde Bijbel in de hand ertegen in het geweer kwamen.

Overigens vind ik het ook erg onnodig en krampachtig om het, zoals nu ineens hip is, over tot slaaf gemaakten te hebben in plaats van slaven. Dat is pure semantiek, die helemaal niets afdoet aan wat het is of hoe fout het is. Ik doe daar niet aan mee.

Maar waarom schafte het ene land het zoveel later af dan het andere? Het antwoord is geld, zoals dat bijna altijd het antwoord is op alle wereldproblemen.

Maar in dit artikel zal ik me uitsluitend focussen op de USA.

Een economische ramp

In mijn romans over de Kingstons, waarvan sommige zich afspelen tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog, worden regelmatig Damiens twijfels aangehaald over de impact op de economie van het afschaffen van de slavernij.

En die zorgen zijn niet onterecht, misschien niet moreel gerechtvaardigd, maar niet onterecht. De gemiddelde prijs van een slaaf was in tien jaar tijd verdubbeld van vierhonderd dollar in 1850 naar achthonderd in 1860. Ter vergelijking: in 1800 was de gemiddelde prijs driehonderd dollar en in 1830 zelfs tweehonderd vijftig.

Dit had alles te maken met de toegenomen vraag veroorzaakt door de introductie van de katoenontkorrelmachine. Slavernij zou in het zuiden misschien wel vanzelf doodgebloed zijn, als die zogenaamde cotton gin niet was uitgevonden. Plotseling leverde het land vijftig keer zoveel op. Dus werd slavernij in het zuiden ineens weer winstgevend. En het noorden profiteerde mee.

Verder was de import van slaven vanuit het buitenland verboden, zodat men voor de toegenomen vraag afhankelijk was van de natuurlijke aanwas. Dat dreef de prijzen ook op. Als er meer vraag dan aanbod is, wordt iets duurder. Wat dit voor de noordelijke economie betekende, kom ik later op terug, want dat is wel een saillant verhaal.

De buitenlandse handel was verboden, maar de binnenlandse handel niet. Die werd in stand gehouden, doordat er in het noordelijke deel van de zuidelijke staten steeds minder behoefte was aan slaven en in het diepe zuiden juist meer, waar dientengevolge de prijs per slaaf ook nog eens twintig dollar hoger lag, waardoor het verhandelen zuidwaarts heel lucratief was.

Maar wat betekende dat? Welke waarde vertegenwoordigden de slaven als we dat naar deze tijd zouden verplaatsen? Dat valt lastig te zeggen, omdat de waarde de opbrengst van werk minus de kosten is. Het is niet eenvoudigweg een simpel rekensommetje waarin je kunt zeggen dat één dollar toen staat voor een x bedrag nu.

Maar volgens Measuring Slavery in 2016 Dollars van Samuel N. Williamson en Louis P. Cain is het huidige equivalent voor de toenmalige prijs voor een slaaf maar liefst honderdvijftig duizend dollar… minstens. Vermenigvuldig dat met 4 miljoen en je hebt een kapitaalvernietiging van zeshonderd miljard dollar!

Tel daar nog bij op dat er vervolgens arbeidskrachten ingehuurd moesten worden, wat duurder is dan slavernij, en de economische ramp was compleet, hoe hard en bitter dat ook is en hoe moeilijk dit voor huidige generaties ook te verwerken is.

Vergis je niet: ik beweer hier niet dat slavernij oké is! Ik zeg niet dat het niet afgeschaft had moeten worden. Ik zeg alleen dat het een economische klap van astronomische proporties was en dat de zuidelijke zorgen hieromtrent niet uit de lucht gegrepen waren.

Het zuiden verzette zich tegen de afschaffing van de slavernij dus uit economische gronden. De meeste slavenhouders waren er wel toe bereid als het noorden in de buidel wilde tasten en het verlies wilde compenseren, iets wat eerder in de geschiedenis voor het noorden zelf wel gedaan was (en waarover later ook meer). Het noorden had de luxe om moralistisch te zijn. Het is immers gemakkelijk iets af te schaffen wat je al niet hebt. Maar betalen wilden ze niet, want ook hen was het om de harde knikkers te doen. En dus zat men in een impasse.

Noordelijke hypocrisie

Daarbij was het noorden ook hypocriet. Het noorden beweerde geen slaven te hebben, maar dat was niet waar. Ze hadden er alleen niet zoveel. In 1860 waren er in de staten en territoria die een jaar later de noordelijke Union zouden vormen, maar liefst 451.021 slaven.

Maar, zo beweren velen, het was aan het uitsterven! Ook dat klopt niet. Tien jaar eerder, in 1850, waren er 415.510 slaven in datzelfde gebied en nog eens tien jaar eerder, in 1840, 355.777. De slavernij was er dus in de twee decennia voorafgaand aan de oorlog toegenomen. Alleen in New England schijnt het instituut tamelijk snel verdwenen te zijn.

Het noorden had daarbij vanwege zijn andere landbouwproducten en vanwege de invloed van de Revolutie ook de luxe om het langzaam uit te laten sterven, wat ik verderop uitgebreider uit zal leggen. In het zuiden lag dit veel moeilijker.

Een illustratie van de noordelijke ‘afschaffing’ zien we in Pennsylvania. Dat was de eerste staat die instemde met een geleidelijke afschaffing. In eerste instantie stelde de politiek in 1778 voor om import als een eerste stap te verbieden. Een beginwet uit datzelfde jaar wilde dat kinderen van slaven, die na die datum geboren werden, pas vrijgelaten zouden worden als ze 18 jaar (vrouwen) of 21 jaar (mannen) waren.

Toen de wet in 1780 werd aangenomen, was dat wel met de nodige wijzigingen. Eén van die wijzigingen was dat bovengenoemde kinderen slaaf zouden blijven tot hun 28^e. Zo konden de eigenaren nog winst halen uit de meest productieve jaren van een slaaf.

Dus toen de wet in werking trad, werd er geen enkele slaaf vrijgemaakt en de eerste vrijlating zou dus pas in 1808 plaatsvinden. Ze gaven zichzelf twee generaties de tijd om slavernij uit te laten sterven, wat gezien de tijdspanne en hun economie niet erg problematisch was. Complete abolitie vond pas in 1847 plaats, dus hun morele verontwaardiging is tamelijk onkies.

In Massachusetts ging het al niet heel veel anders. In 1771 werd er een wet voorgesteld om volwassen slaven meteen vrij te maken en hun kinderen op de leeftijd van 21 jaar. Dat werd later aangepast naar 26. Maar die wet kwam er niet doorheen. Ook in deze staat werd het instituut langzaam uitgehold.

Slavernij werd in Rhode Island pas definitief uitgebannen in 1843, in Connecticut in 1848 en in New Hampshire in 1857.

New York en New Jersey hielden veel langer aan slavernij vast dan hun buren. In 1799 nam New York een wet aan die vergelijkbaar was met die van Pennsylvania. Kinderen van slaven die geboren werden na het in werking treden van deze wet zouden vrijkomen op de leeftijd van 28 (mannen) of 25 (vrouwen), maar wie al slaaf was, bleef dat, alleen heetten ze nu ineens niet meer ‘slaaf’ maar ‘contractarbeider’.

In New Jersey werd een vergelijkbare wet pas in 1804 aangenomen. In de praktijk betekende dit dat de geleidelijke vrijlating pas in 1825 zou beginnen en dat er nog steeds slaven waren die dat levenslang zouden blijven. In 1846 namen ze een wet aan waarin slaven ineens ‘leerknechten voor het leven’ heetten en weliswaar wat meer vrijheden hadden, maar nog steeds aan hun meester gebonden waren. Je kunt de naam wel veranderen en dan beweren dat je geen slaven meer hebt, maar in de praktijk was dat natuurlijk niet zo. In deze staat waren er slaven tot 1863.

Samengevat: het noorden heeft nooit de slavernij in één klap afgeschaft. Wie voor de datum van ‘afschaffing’ al slaaf was, bleef slaaf en diende zijn tijd uit. Kinderen van een slaaf bleven dat tot een bepaalde leeftijd, waarop ze minder rendabel werden en gingen kosten.

Een simpel voorbeeld: Pennsylvania schafte de slavernij officieel af in 1780. Stel dat een slavin een week voor die dag geboren werd, dan bleef ze slaaf tot haar dood. Stel dat ze een kind kreeg op de leeftijd van veertig jaar, dan zou dat kind nog eens achtentwintig jaar slaaf blijven. Dus dat betekende dat de meester nog steeds tot 1848 slaven zou hebben.

Aantal slaven in het noorden per staat en per jaar

Om inschouwelijk te maken hoeveel slaven elke staat nog had, is hieronder een tabelletje geplaatst.

Bij West Virginia dient aangetekend te worden dat deze staat pas tijdens de Burgeroorlog ontstond als afscheiding van Virginia en dat voor deze cijfers alleen gekeken is naar de counties die later dus West Virginia zouden gaan vormen.

Als er in de tabel een X staat, geeft dit aan dat dit gebied in dat jaar nog geen officieel deel uitmaakte van de Verenigde staten.

Kentucky en Missouri waren een slavenstaat, die in de Unie bleven.

Zoals we kunnen zien, groeide slavernij na 1790 in noordelijke (!) staten, ondanks de emancipatie (afschaffing) aldaar. We zien ook dat de aantallen maar langzaam afnamen, maar dat de toename toe te schrijven valt aan slavenstaten die in de Unie bleven, en niet aan de zogenaamde New England staten.

We zien ook dat er aan het begin van de Burgeroorlog in het zogenaamde slavenvrije noorden nog slaven waren, ook als we West Virginia, Kentucky en Missouri niet meerekenen. Het is dus een misconceptie en bewuste geschiedvervalsing dat bijna altijd wordt beweerd dat het noorden geen slavernij kende.

Verder valt de westkust buiten dit overzicht.

Als we de natie als één geheel nemen, dan groeide de slavernij, ondanks de emancipatie in het noorden.

Angst voor vrije slaven

 Waarom duurde het zo lang voor het noorden de slavernij afschafte? Wel, de noorderlingen waren net zo racistisch als de zuiderlingen. Ze vreesden dat vrijgelaten slaven lui en misdadig zouden worden en ze wilden geen economische competitie op de arbeidsmarkt van bevrijde slaven.

Delaware hield van alle noordelijke staten het langst aan slavernij vast, zelfs nog toen het instituut al niet meer winstgevend voor de staat was. En ze volgden ook een eigen pad hierin. Hier werd het niet in een wet gegoten, maar gingen sommige slavenhouders er op eigen houtje toe over hun slaven overeenkomsten te laten tekenen, waarmee ze contractarbeiders werden of geleidelijk vrij zouden worden, nadat de meester van hun meest productieve jaren had kunnen profiteren. Dit leidde ertoe dat het percentage slaven op de bevolking rap afnam.

Maar officieel wilden ze het niet in een wet verankeren, want men wilde niet dat de zwarten burgers zouden worden en sociale gelijkheid zouden krijgen. Er waren immers zoveel zwarten dat ze een belangrijke politieke stem zouden hebben, en die werd algemeen gevreesd. In 1860 was slavernij in deze staat economisch volledig overbodig, maar toch waren er nog 1798 slaven. De staat ratificeerde het 13^e Amendement (waarbij slavernij werd afgeschaft) pas in 1901.

Dus hoewel het noorden de slavernij geleidelijk afschafte, betekende dat in het begin dat er voor slaven eigenlijk niets veranderde. Veel slaven bleven ook gewoon slaaf, vrijheid werd uitgesteld tot hun kinderen ruimschoots volwassen waren en de status-quo in de maatschappij – met de daarbij horende discriminatie – bleef gewoon bestaan. Maar men had de ideologische mond wel oh zo vol over het boze zuiden! Het feit dat ze veel minder slaven hadden (omdat ze er ook minder nodig hadden, aangezien ze blanke ‘slaven’ uit o.a. Ierland hadden), betekende nog niet dat slavernij niet bestond.

Waarom is slavernij in het noorden begonnen en afgeschaft?

Zonder de import van slavernij, zou Amerika nooit groot geworden zijn. De eerste blanken die voet aan wal zetten in de Nieuwe Wereld, waren met te weinigen om economisch van de grond te komen. Omdat de kroon het land snel wilde bevolken, werd land goedkoop verkocht. Maar als het zo gemakkelijk en goedkoop was om land te verkrijgen, waarom zou je dan een knecht willen zijn? Maar iemand moest dat land ook bewerken. En daarvoor waren er eenvoudigweg te weinig blanken.

Dat had tot gevolg dat arbeid duur werd. In die tijd kostte een arbeider jaarlijks slechts een habbekrats minder dan de koop van een goede veldslaaf. En dat was een eenmalige uitgave, ook al moest je die slaaf tot zijn dood verzorgen, daar waar je een arbeider kon ontslaan. Dus in een jaar en één of twee maanden had je de kosten eruit. Het is dus niet verwonderlijk dat men overging tot slavernij.

Maar toch ging het noorden er (langzaam) toe over om het af te schaffen. Maar waarom? Uit verheven moralistisch oogpunt, zoals ze later zelf graag beweerden? Absoluut niet. De oorzaken en redenen waren legio, maar geen ervan had ook maar iets van doen met medelijden of de wens om slaven een beter leven te geven.

Bovenal werd slavernij onrendabel. Om allerlei redenen werd het (in het noorden) te duur. Eén van die redenen had te maken met het klimaat. Vanwege de hardere winters, gingen de meeste boeren over op graan in plaats van tabak. En daarvoor heb je niet het jaar rond arbeiders nodig. Het is veel minder arbeidsintensief.

Een andere oorzaak was dat er zoveel slaven in Afrika gevangen werden, dat de zee een beetje leeggevist raakte. En dus werd het schaars. En wat schaars wordt, wordt duur. Veel slavenhandelaren kwamen zonder werk te zitten. En laten we niet vergeten dat veel slavenhandelaren tot aan de Burgeroorlog uit het noorden kwamen, zoals het noorden ook een generatie eerder slaven had dan het zuiden.

Terwijl slaven duurder werden, werden contractarbeiders (indentured servants) goedkoper, door de grote aantallen (vooral Duitse en Ierse) immigranten, ook al zit er weinig verschil tussen een slaaf en een contractarbeider. Beide waren namelijk geheel afhankelijk, konden geslagen worden en verhandeld.

Daar kwam de Revolutie nog bij. Die werd voornamelijk op noordelijk grondgebied uitgevochten. En waar de legers verschenen, werden slaven aan beide zijden gerekruteerd om te vechten, met als beloning vrijheid. Of ze renden weg. Of ze werden bevrijd door de Engelsen (en vervolgens verscheept naar afgelegen gebieden waar ze onder erbarmelijke omstandigheden moesten zien te overleven). En toen de Revolutie voorbij was, was de slavernij in het noorden een doodklap toegebracht.

Onder zulke omstandigheden is het gemakkelijk praten over afschaffing, als je zelf al weinig slaven meer hebt en die ook nog eens te duur geworden zijn.

Compensatie

Het zuiden heeft voor de oorlog dikwijls genoeg aangegeven dat er over afschaffing te praten was als er compensatie zou komen. Het noorden weigerde dat categorisch, daar waar ze in het verleden zelf wel compensatie ontvangen hadden voor het vrijlaten van hun slaven. Ze waren zelfs ruimschoots vergoed, vaak drie keer de prijs van een gewone slaaf. Of ze verkochten eenvoudig hun slaven voor een hoge prijs aan het zuiden.

Bovendien kon je, zoals we boven konden lezen, een truc uithalen. Je kon je voordoen als een Brave hendrik, maar tegelijkertijd via een omweg je slaven houden en er goed aan verdienen.

We lazen al dat ze slaven niet vrij hoefden te laten of er goed voor gecompenseerd werden. Soms kochten ze zelfs slavenkinderen in het zuiden, maakte hen vrij zodra ze over de grens kwamen, maar hielden hen dan onder ‘contract’ tot ze achtentwintig waren. En als ze dan vrijgelaten werden, dan hadden ze niets: geen geld, geen kleren, geen opleiding, geen huis, niets.

Het is ook opvallend dat het verbod op invoer, dat de uiteindelijk afschaffing vóórging, vooral gesteund werd door slaveneigenaren. Dat hield immers de prijzen hoog, zodat ze goed konden verdienen aan het overschot.

Negerwetten

 En een slaaf die eenmaal vrij was, was niet gelijk aan een blanke, ook niet in het noorden. Ook daar werden ze ernstig gediscrimineerd en waren er afschuwelijke negerwetten, lang voor de beruchte John Crow Laws van na de oorlog. De wetten waren zo stringent, dat je je zou kunnen afvragen of ze niet beter af geweest zouden zijn als slaaf.

Ze stonden volledig buitenspel op politiek, sociaal en economisch gebied.

In hun kerk moest altijd een blanke dominee toezicht houden. Ze mochten niet samenscholen. De meeste beroepen waren voor hen verboden. Ze mochten niet getuigen tegen een blanke. Ze mochten de militie niet in. En ga zo maar door.

Als een vrije zwarte werkloos werd, dan konden ze voor een jaar weer als slaaf verkocht worden. Ergens in de 1840s in Cincinnatti kregen arme negers plotseling te horen dat ze bewijs moesten overleggen dat ze wel vrij waren en dat ze vijfhonderd dollar moesten betalen als borg. Natuurlijk hadden ze dat niet en de helft vertrok noodgedwongen naar Canada, wat natuurlijk precies de bedoeling was.

Vaak is het lot van de slaaf in het zuiden ook vergeleken met het lot van de blanke fabrieksarbeiders in het noorden. Er was een verschil: de fabrieksarbeider was nominaal vrij. Maar er was nog een verschil: een slaaf moest tot zijn dood verzorgd worden, ook als ze ziek werden of te zwak om te werken, maar een arbeider kon op straat gezet en aan zijn lot overgelaten worden.

Dit deed het noorden overigens ook met oude of zwakke slaven, in de tijd dat ze nog slaven hadden, daar waar het zuiden tot de dood voor slaven zorgde. Dit werd op een gegeven moment zo’n juk op de armenkas, dat de staat de eigenaren met een wet dwong om hen in dienst te houden.

Het noorden profiteerde mee van de slavernij in het zuiden, via de export van katoen, maar wilde niet de lasten.

De prijs van een slaaf

 Het zuiden verzette zich dus begrijpelijkerwijze tegen algehele, totale afschaffing in één keer zonder enige compensatie en voelde zich als morele onmensen weggezet door het hypocriete noorden. Dat geleidelijke afschaffing ook niet van de grond kwam, had vele redenen, maar de voornaamste was economisch.

Overigens stond King Cotton op het punt om zijn kroon te verliezen en van zijn troon te kukelen, want India nam in rap tempo de hegemonie in katoenleverantie over. Het valt niet te voorspellen, maar zoals de slavernij in het noorden al op zijn retour was door het wegvallen van de tabaksindustrie, zo zou dit op korte termijn waarschijnlijk ook in de andere zuidelijke staten gebeurd zijn door het instorten van de katoenmarkt. Maar dat terzijde. Feit blijft dat de Verenigde Staten erg lang vastgehouden hebben aan slavernij in vergelijking met de andere westerse landen.

Voor wie van getalletjes houdt en precies wil weten hoe duur een slaaf was, even wat cijfers. Dat er een prijsverschil was tussen een slaaf in b.v. Virginia en Mississippi is al hierboven aangegeven. Een mannelijke slaaf was twintig dollar duurder dan een vrouwelijke. Een volwassen slaaf kostte honderd dollar meer dan een klein kind en negentig dollar meer dan een bejaarde.

Voor een smid, timmerman, kok of slaaf met een ander talent moet je respectievelijk 55%, 45%, 20% en 15% bij de gemiddelde prijs optellen. Voor een weggelopen of kreupele slaaf moet je 60% aftrekken, voor een slaaf die karakterzwaktes vertoonde zoals alcoholisme 50% en voor een gehandicapte slaaf 30%.

Uiteraard zijn dit gemiddelden.

Harde, kille cijfers voor iets heel onmenselijks.

Geletterdheid onder slaven

Mijn hoofdpersoon Damien zegt in het boek dikwijls dat je slaven niet van de ene op de andere dag kunt vrijlaten zonder hen eerst een zekere scholing te geven. Mensen die nooit geleerd hebben vooruit te denken, omdat ze volledig verzorgd werden, die niet hebben geleerd met geld om te gaan en niet kunnen rekenen en schrijven, kunnen niet succesvol zelfstandig zijn. Dat is ook mijn mening.

En daar zit een groot probleem, want het zuiden verbood het om slaven te leren lezen en schrijven, ook al konden velen het stiekem toch. Moderne historici schatten het aantal slaven dat dit ondanks de regels toch kon, op 5-10%.

Er stonden zware straffen op, zowel voor de leerling, als de leraar.

Wie als blanke een slaaf leerde lezen en schrijven, kon boetes verwachten tussen de $10 en $500 en zelfs gevangenschap van 6-12 maanden. In sommige staten stonden er naast een boete ook zweepslagen op.

Zwarten, hetzij vrij, hetzij medeslaaf, die het waagden, konden daarbovenop, afhankelijk van de staat, ook nog zweepslagen krijgen.

De slaaf werd ook zwaar bestraft. Zo zegt de wet van bijvoorbeeld North Carolina van 1830 dat daar tot 39 zweepslagen op stond.

Sommige slavenhouders gingen buiten de wet om en bedachten zelf zwaardere straffen, zoals het afsnijden van vingers of verkoop weg van de familie.

Waarom was het verboden? Men vreesde dat geletterde slaven documenten konden vervalsen om te kunnen ontsnappen. Men vreesde ook dat het georganiseerde slavenopstanden in de hand zou werken, omdat er in sommige publicaties daartoe opgeroepen werd.

De eerste wet tegen geletterdheid werd al in 1740 in South Carolina aangenomen.

Overigens zijn voor zover ik weet de Verenigde Staten het enige land die zulke wetten kende.

En ook hier was het noorden weer hypocriet. Hoewel het onderwijzen van zwarten daar niet illegaal was, verboden veel noordelijke staten, counties en steden zwarte scholieren en studenten om naar openbare scholen te gaan.

Kon je een slaaf vrijlaten als je wilde?

Een ander probleem was dat zelfs als een eigenaar zijn slaaf wilde vrijlaten (manumission) de wet dat niet zo maar toestond, althans na de Revolutie.

In de 19^e eeuw begon men de steeds maar groeiende zwarte bevolking te vrezen, waardoor vrijlating aan banden gelegd werd.

• Wie zijn slaaf vrijliet, moest een zware borg depneren bij de staat om ervoor te zorgen dat de vrijgelatene geen financiële last voor de gemeenschap zou gaan vormen.
• In veel plaatsen was expliciete toestemming van het hof nodig, die vaak restricties stelde.
• Sommige staten, zoals Virginia en later Louisiana, eisten dat de vrijgelatene binnen een jaar de staat zou verlaten, met achterlating van niet-vrije familie.
• Er ging een hele procedure aan vooraf, zoals documenten, een aankondiging in de krant (vanwege eventuele schuldeisers die de slaaf eerst op konden eisen)

Tussen 1857 en 1860 verboden vijf staten vrijlating helemaal.

Waren slaven helemaal rechteloos?

 Iets wat het debat in de Verenigde Staten vóór de oorlog al gedeeltelijk van de angel had kunnen bevrijden, was als de wetten die slaven beschermden tegen hun meesters, ook gehandhaafd waren.

Bij wet was het verboden een slaaf te doden of slecht te behandelen, maar in de praktijk waren veroordelingen uiterst zeldzaam.

Er zijn wel grote verschillen tussen staten en vooral perioden in wat wel en niet toegestaan was. Zo was het castreren van slaven, het verwijderen van tanden of amputatie van oren een tamelijk gewone straf tijdens de koloniale tijd, maar verdween die langzaam maar zeker na de onafhankelijkheid, hoewel het hier en daar zelfs in 1830 nog bestond. Brandmerken als identificatie werd na de onafhankelijkheid voornamelijk alleen nog als straf en niet als identificatie gebruikt. Maar een weggelopen slaaf hoefde niet op veel compassie te rekenen.

Wat waren de obstakels die voorkwamen dat een blanke dader veroordeeld werd?

• Er zat een maas in de wet dat een slaaf die ‘per ongeluk’ stierf tijdens een ‘gematigde straf’ of bij het in bedwang houden bij weerstand, niet tot veroordeling van de dader leidde.
• Slaven mochten niet tegen blanken getuigen en jury’s waren blank.
• Wetten tegen wrede behandeling waren erg vaag, en de grens tussen noodzakelijke straf en wreedheid was dun.

Als een blanke de slaaf van een andere blanke doodde, werd dat vaker bestraft, omdat degene dan door de eigenaar werd aangeklaagd voor het verlies van waarde.

De beste bescherming tegen wreedheid of erger was de economische waarde die een slaaf vertegenwoordigde. Je slaat uit woede ook niet je Porsche aan diggelen, tenzij je niet goed bij je hoofd bent.

Er zijn wel enkele gevallen bekend, waarin een blanke wel veroordeeld werd.

1. 1821 – Mississippi: Isaac Jones werd veroordeeld voor het opzettelijk vermoorden van zijn slaaf Jack. Straf: ophanging.
2. 1839 – North Carolina: John Hoover werd veroordeeld voor gedurende vier maanden zijn zwangere slavin Mira wreed geslagen, uitgehongerd en gemarteld te hebben met de dood tot gevolg. Straf: ophanging.
3. 1838 – South Carolina: Nazareth Allen werd veroordeeld voor het vermoorden van een slaaf na het niet opvolgen van een bevel. Straf: ophanging.
4. 1851 – Virginia: Simeon Souther werd veroordeeld voor het martelen met de dood tot gevolg van zijn slaaf. Straf: 5 jaar gevangenisstraf.

Een beladen onderwerp

 Ik hoop dat ik wat nuance aan heb kunnen brengen en het zwart-witte beeld dat nu overheerst wat heb bij kunnen stellen. Nogmaals, het artikel is niet bedoeld om slavernij goed te praten of het zuiden vrij te pleiten, wel om aan te geven waarom dingen waren zoals ze waren en in hoeverre de politiek ermee aan de haal is gegaan.

Al met al een zwaar onderwerp, vol emotie. Het leidt nog steeds onder onderzoekers en historici tot controverses. Zo is er nog steeds geen onafhankelijke duidelijkheid of en in hoeverre er sprake was van het bewust en gedwongen (!) fokken van slaven, slaven die door interraciale relaties volledig blank geworden waren en het systematisch (!) ontvoeren van vrije zwarten om in het zuiden verkocht te worden. Dat het voorkwam, lijkt moeilijk te bestrijden, in hoeverre het bestond of door abolitionisten als propaganda is overdreven, is lastig te bewijzen. Voor- en tegenstanders zijn nog steeds niet in staat hier een neutraal debat over te voeren.

Myth busting

Ik wil eindigen met het doorprikken van één hardnekkige mythe: dat president Lincoln in 1863 de slavernij helemaal afschafte. Dat is pertinent niet waar.

De wet gold alleen voor de Geconfedereerde Staten (waar hij dus geen enkele invloed op had op dat moment). Het maakte nadrukkelijk een uitzondering voor de slavenhoudende ‘grensstaten’ die in de Unie gebleven waren (Maryland, Kentucky en Missouri), en de gebieden door de Unie bezet werden, zoals Tennessee, New Orleans, West Virginia (waar hij dus wel invloed op had).

Zijn proclamatie was dus strategisch. De drie grensstaten kregen een uitzondering, omdat hij bang was dat ze zich anders alsnog zouden afscheiden.

Hierdoor werden grofweg 500.000 slaven door deze proclamatie niet bevrijd.