We zijn net terug van vakantie. Onze favoriete manier van vakantie vieren is een rondreis maken door een land en die reis dan volproppen met zoveel mogelijk bezienswaardigheden. Ik plan die reis dan met bijna militaire precisie.
Eerst maak ik een lijst met alles wat we zouden willen zien en dan zet ik op een digitale kaart stipjes. Vervolgens trek ik daar een soort cirkel doorheen, waarbij stipjes die ver buiten die cirkel noodgedwongen afvallen, en kijk hoelang we per bezienswaardigheid nodig denken te hebben. Daarna weten we hoeveel dagen de reis gaat duren.
Uiteraard is dat altijd meer dan we vakantiedagen hebben, dus moet er geschrapt worden. Daarna zoek ik openingstijden en andere nodige informatie erbij, want je wilt niet aankomen op die dag dat het nou net gesloten is of gerenoveerd wordt. Daarna is het mijn mans taak om per plukje bezienswaardigheden die aardig bij elkaar in de buurt liggen, voor één of meerdere nachten logement te zoeken. Dan nog wat nodige reservering maken om uren in de rij staan te voorkomen en we kunnen gaan!
Dat betekent niet dat we ons altijd strikt aan zo’n itinerarium houden. Per dag is er altijd één of soms hooguit twee dingen die we echt persé willen zien en dan nog een paar dingen die we zouden kunnen bezichtigen als we tijd over houden of als het weer slecht is. Maar als we moe zijn of het is prachtig weer, dan vinden we het ook geen probleem om het beoogde middagprogramma te schrappen. En soms gooien we de reis helemaal om.
42 kastelen in miniatuur
Zo kregen we deze reis een tip dat in de buurt van waar wij waren een soort Madurodam was, een park met 42 kastelen uit het Loire-dal op schaal in miniatuur nagebouwd. Dat vonden we wel zo’n leuk idee, dat we het oorspronkelijke doel lieten varen en hierheen gingen.
Dit Parc des Mini-Châteaux was inderdaad erg leuk, ook al liepen we in de regen. De meeste bordjes heb ik vluchtig gebrowset, maar één viel me op. Het was het bordje van het Château de La Bourdaisière. En dat heeft een heel bijzondere geschiedenis met even kleurrijke als schandelijke bijnamen. En omdat mijn blog nu eenmaal niet over reizen gaat, maar wel over geschiedenis, wil ik jullie de anekdotische verhalen van dit kasteel niet onthouden.
Het eerste kasteel stamt uit de 14 eeuw en de eerste bewoonster van belang is Marie Gaudin (1490/1495-1580). Haar vader is argentier (persoon belast met financiën) van de koningin. Ze trouwt in 1510 met Philibert Babou trésorier de l’épargne (schatbewaarder) van de koning. Marie wordt hofdame van de koningin en vijf jaar later is ze de geliefde van de koning, François I.
Hij is echter niet haar enige geliefde. Ze zou de minnares geweest zijn van Karel V. En als ze met de koning een reis naar Rome maakt, ‘bedient’ ze ook paus Leo X, die haar een diamant geeft, de Diamant Gaudin. Marie en haar man zullen altijd close blijven met de’ Medicis, uit welke familie Leo X komt. Ze is zo mooi, dat ze model staat voor het beeld van de Heilige Maagd in de kerk Notre-Dame-de-Bon-Désir.
Vijf jaar later is de koning haar nog altijd welgezind, want hij laat voor haar op de plaats van het oude kasteel een geheel nieuwe oprichten, waarbij slechts één van de oude torens behouden blijft. Marie zou de toon zetten in deze familie, die enkele generaties lang een traditie van courtisanes heeft.
En het legt haar en haar familie geen windeieren. Ze krijgt acht kinderen, waarvan een aantal nadat ze haar affaire met de koning begint en waarvan naar mijn mening het vaderschap dus onzeker is. En die kinderen zeilen mee op de rol van favoriete van hun moeder en boeren goed. Haar tweede zoon wordt bisschop, de derde kardinaal en de vierde grand panetier (opperbroodmeester) van de koning.
Haar oudste zoon, Jean II Babou de la Bourdaisière (1511-1569) is vanaf 1528 de drankschenker van het koninklijk paar en daar beklimt hij snel de succesladder via meerdere ambten en titels. Hij verkrijgt geld en de graventitel en wordt grootmeester van de artillerie. Maar omdat hij er niet toe doet in ons verhaal, laten we die slaapverwekkende rits even zitten.
Hij trouwt in ieder geval met een hofdame van drie opeenvolgende koninginnen: Catherine de’ Médici, Mary Stuart (ja, die dus, die later koningin van Schotland wordt en door Elizabeth wordt onthoofd) en Louise van Lotharingen.
Een losbandige erfenis
Zij krijgen een aantal kinderen. Hun oudste zoon, de graaf, is kapitein van de cent-gentilshommes du roi (één van de lijfwachteenheden van de vorst). Maar om hem gaat het niet. De voortzetster van de losbandige erfenis van haar grootmoeder is dochter Françoise Babou de la Bourdaisière (c.1542-1593). Niet alleen volgde ze haar grootmoeder Marie in haar voetsporen, maar ze overtrof haar in losbandigheid.
Als tiener trouwt ze in 1559 met Antoine d’Estrées, die ook een hele rits rangen en titels en twee ridderordes heeft, gouverneur van onder andere Parijs is, markies en eveneens grootmeester van de artillerie. Maar het gaat dus om Françoise. Of eigenlijk om haar zeven dochters…
Die dochters zijn Catherine (c.1562), Françoise (1564), Marguérite (1565), Diane (1566), Angélique (1570), Gabrielle (1573) en Julienne-Hypolite (c.1575).
Ook van deze dochters zou ik niet verbaasd zijn als ze niet door haar man verwekt zijn, want vanaf 1564 heeft ze een geliefde: Louis de Béranger du Guast, mestre de camp van een regiment gardes françaises. En ze is ambitieus, onze Françoise. Ze schrikt er niet voor terug haar zeven dochters vanaf jonge leeftijd aan te zetten tot het hebben van minnaars. Ze exploiteert ze zelfs en zou hen zelfs hoereren.
Feit is da al haar zeven dochters heel mooi zijn, courtisanes zijn en al snel bekend staan als de Sept Péchés Capitaux, oftewel de Zeven Doodzonden.
Alsof dit al niet bewijs genoeg is voor haar zeer dubieuze moederlijke gevoelens, verlaat ze in 1589, wanneer sommige kinderen nog jong zijn, de familie met haar nieuwe geliefde, markies Yves IV d’Allègre, en laat ze de verdere opvoeding van haar kroost over aan haar zuster Isabeau, van wie wordt gezegd dat ze de maîtresse is geweest van kanselier Philippe Hurault de Cheverny. De meisjes zijn dus in ‘goede handen’…
Overigens loopt het niet goed af met Françoise. Ze krijgt nog een bastaard met Yves, maar in 1592 worden ze beiden bij een oproer tijdens de Hugenotenoorlogen vermoord.
Wat ze nalaat, is een reeks anekdotes en beschrijvingen van tijdgenoten. Er wordt beweerd dat zij de Astrée is in de gedichten van Ronsard.
In zijn boek Les Vies des dames galantes schrijft de altijd goed geïnformeerde Brantôme het volgende kleurrijke relaas over haar:
Ze had een haardos zo lang, dat ze het in elkaar draaide met koorden of linten van karmozijnrode zijde of anderskleurige zijde, en ze krulde het als de pruikenkrullen, en maakte het vervolgens vast aan haar dijen; en zo’n staat presenteerde ze het soms aan haar man en haar minnaar; of anders ontdeed ze het van het lint en koord, zodat ze daarna gekruld leken en vriendelijker dan ze anders geweest zouden zijn. (…) Omdat ze niet zelf in staat was om haar krullen te maken en te volgen, was het nodig dat één van haar vrouwen, één van haar meest favorieten, haar hierin zou dienen, waarbij h et niet anders kan dan dat er lust op elke denkbare manier zou zijn.”
Doe ermee wat je wilt…
Zeven dochters
Haar zeven dochters waren dus al niet veel beter. Wat wil je, met zo’n bloedlijn en opvoeding! Eén van de dochters verkondigt openlijk en zonder gêne dat haar twaalf kinderen van twaalf verschillende vaders zijn.
Angélique is al op haar tiende novice. Maar dat weerhoudt haar er niet van op haar vijftiende de maîtresse van Henri III te worden, blijkbaar net als enkele jaren tevoren haar moeder. De koning weet bij de paus voor elkaar te krijgen dat hij haar abdis maakt.
Ook met haar loopt het niet goed af. Bij de troonsbestijging van Louis XIII veroorzaakt het losbandige leven in Angéliques klooster Maubuisson een schandaal aan het hof en de koning vraagt de abt-generaal van Cîteaux er iets aan te doen. Die stuurt enkele monniken om abdis Angélique tot de orde te roepen, maar zij laat hen opsluiten en stuurt het vervolgens weg met loze beloften. Daarop stuurt de abt-generaal nieuwe afgezanten, die ze opsluit in één van de torens van de abdij. In 1618 ontvoeren ze de abdis uit haar klooster, maar een jaar later ontsnapt ze uit haar gevangenis en keert terug naar Maubuisson met medeplichtigheid van onder andere haar zwager. Uiteindelijk wordt ze weer gevangen en ze sterft in de grootste armoede.
Gabrielle d’Estrées
Het was in haar klooster dat koning Henri IV haar zuster Gabrielle in het geheim kon ontmoeten.
Het begin van het leven van Gabrielle is niet anders dan dat van haar zusters. Als ze zeventien is, is ze de maîtresse van Roger de Bellegarde, grootmaarschalk van Frankijk en voormalige mannelijke favoriet van de biseksuele koning Henri III. Hij spreekt erg lovend over haar tegen Henri IV, die als een blok voor haar valt. Sluw houdt ze hem een half jaar aan het lijntje, voor ze uiteindelijk toegeeft aan zijn avances.
De koning huwt haar in 1592 uit aan Nicolas d’Amerval en vraagt hen daarna te scheiden, zodat ze haar vrijheid kan herwinnen. Het voorwendsel was dat Nicolas niet in staat was tot de ‘daad’, hoewel hij kinderen had. Maar de scheiding wordt in januari 1595 uitgesproken en de koning roept haar naar het hof.
Hier overlaadt hij haar met geschenken en eerbewijzen, waarvan ook haar familie profiteert. In 1597 schept hij het hertogdom Beaufort voor haar.
Hij wil zelfs met haar trouwen. In 1599 kondigt hij publiekelijk dat voornemen aan door haar zijn kroningsring aan te bieden. Dit voornemen wordt echter vertraagd door de paus, die wil dat de koning met de nicht van de paus, Marie de’ Medici, trouwt.
Zo geliefd als ze bij de koning is, zo gehaat is ze bij het volk, dat in de ban is van de ultra-katholieke familie de Guise, en de aristocratie, die haar spilzucht als een doorn in het oog ziet. Ze is het onderwerp van vele haatvolle pamfletten en ze krijgt onder het Parijse volk de bijnaam Duchesse d’Ordures (Hertogin van het Afval).
De beeldschone, blonde, blauwogige Gabrielle is op meerdere schilderijen te zien, maar het beroemdste is wel Gabrielle d’Estrées et une de ses soeurs, waarop ze naakt in een badtobbe afgebeeld staat met haar eveneens naakte zuster Julienne-Hypolite, die liefdevol in Gabrielles tepel knijpt.
In hetzelfde jaar dat de koning zijn voornemen met haar te trouwen verkondigt, overlijdt ze tijdens de zwangerschap van zijn vierde kind en sterft de bijna-koningin, pas vijf- of zesentwintig jaar oud.
“De wortel van mijn hart is dood en zal niet langer herrijzen,” zegt de koning naar aanleiding van haar dood. Totaal verslagen draagt hij in zijn rouw zwart, wat toentertijd niet toegestaan was voor de koningen van Frankrijk, die in rouw paars moesten dragen.
De familie Babou was een familie met een bijzondere traditie. Marie Gaudin, haar dochters, verschillende kleindochters en een nicht waren de koningen van Frankrijk meer dan eens van dienst als courtisane.
Gabrielle en haar zusters zijn onlosmakelijk verbonden met de kwade roep van het kasteel van La Bourdaisière, dat de onwenselijke bijnaam Clapier à Putains (Hoerenkot) kreeg.
In 1775 werd het Hoerenkot gedeeltelijk verwoest in opdracht van ’s konings minister, maar haar beruchte geschiedenis dreunt luid door.
Castle Whores’ Shack
We just got back from vacation. Our favorite way to spend a holiday is to take a tour of a country and then cram that trip with as many sights as possible. I use to plan that trip with almost military precision.
First, I make a list of everything we would like to see and then I put dots on a digital map. Next I draw a kind of circle through it, forcing dots that are far outside that circle to excluded from the list, and see how long we think we will need for each sight. After that, we know how many days the trip will take.
Of course, that is always more than we have vacation days, so we need to eliminate sights. Then I look for opening hours and other necessary information, because you don’t want to arrive on the day it happens to be closed or is being renovated. After that, it’s my husband’s job to find accommodation for one or more nights in each group of sights that are pretty close to each other. Then we make some necessary reservations to avoid standing in line for hours and we’re ready to go!
That does not mean that we always strictly adhere to such an itinerary. Every day there is always one or sometimes at most two things that we really want to see and then a few things that we could see if we have time to spare or if the weather is bad. But if we are tired or the weather is beautiful, we don’t mind cancelling the planned afternoon program. And sometimes we completely change the journey.
42 castle in miniature
For example, this trip we got a tip that near where we were there was a kind of Madurodam, a park with 42 castles from the Loire Valley recreated to scale in miniature. We liked that idea so much, that we abandoned the original goal and went there.
This Parc des Mini-Châteaux was indeed very nice, even though we were walking in the rain. I skimmed most of the signs, but one stood out to me. It was the sign of the Château de La Bourdaisière. And that one has a very special history with nicknames that are as colorful as they are outrageous. And because my blog is not about travel, but about history, I don’t want to withhold from you the anecdotal stories of this castle.
The first castle dates from the 14th century and the first important inhabitant is Marie Gaudin (1490/1495-1580). Her father is an argentier (person in charge of finances) of the queen. In 1510, she married Philibert Babou, the king’s treasurer. Marie became the queen’s lady-in-waiting and five years later she was the lover of king François I.
However, he is not her only lover. She is said to have been the mistress of Charles V. And when she travels to Rome with the king, she also ‘serves’ Pope Leo X, who gives her a diamond, the Diamond Gaudin. Marie and her husband will always remain close to de’ Medicis, from which family Leo X comes. She is so beautiful that she is the model for the statue of the Blessed Virgin in the church of Notre-Dame-de-Bon-Désir.
Five years later, the king was still well disposed towards her, because he had a completely new one castle erected for her on the site of the old one, leaving only one of the old towers to be preserved. Marie would set the tone in this family, which has a tradition of courtesans for several generations.
And it doesn’t hurt her and her family. She had eight children, some of them after she began her affair with the king, and whose paternity was therefore uncertain in my opinion. And those children sail along on the role of favorite of their mother and do well for themselves. Her second son became bishop, the third cardinal and the fourth grand panetier (head bread master) of the king.
Her eldest son, Jean II Babou de la Bourdaisière (1511-1569) was the royal couple’s cupbearer from 1528 onwards and from that position he quickly climbed the ladder of success through several offices and titles. He obtains money and the title of count, and becomes Grand Master of the artillery. But since he doesn’t matter in our story, we’ll leave that sleep-inducing train of titles be for now.
In any case, he marries a lady-in-waiting of three successive queens: Catherine de’ Médici, Mary Stuart (yes, that one, who later becomes Queen of Scotland and is beheaded by Elizabeth) and Louise of Lorraine.
A dissolute legacy
They have a number of children. Their eldest son, the Count, is captain of the cent-gentilshommes du roi (one of the monarch’s bodyguard units). But it’s not about him. The perpetuator of her grandmother’s dissolute legacy is daughter Françoise Babou de la Bourdaisière (c.1542-1593). Not only did she follow in her grandmother Marie’s footsteps, but she surpassed her in debauchery.
In 1559, as a teenager, she married Antoine d’Estrées, who also had a whole series of ranks and titles and two orders of knighthood, was governor of Paris, marquis and also grand master of artillery. But it’s about Françoise. Or rather, about her seven daughters…
Die dochters zijn Catherine (c.1562), Françoise (1564), Marguérite (1565), Diane (1566), Angélique (1570), Gabrielle (1573) and Julienne-Hypolite (c.1575).
I wouldn’t be surprised if these daughters, too, weren’t fathered by her husband, because from 1564 she had a lover: Louis de Béranger du Guast, mestre de camp of a regiment of gardes françaises. And she is ambitious, our Françoise. She does not shy away from encouraging her seven daughters to have lovers from an early age on. She even exploits them and would even fornicate them for money.
Fact is that all seven of her daughters are very beautiful, are courtesans and soon become known as the Sept Péchés Capitaux, or the Seven Mortal Sins.
As if this were not proof enough of her very dubious maternal feelings, in 1589, when some of the children were still young, she left the family with her new lover, Marquis Yves IV d’Allègre, leaving the further education of her offspring to her sister Isabeau, who is said to have been the mistress of Chancellor Philippe Hurault de Cheverny. So the girls are in ‘good hands’…
Incidentally, things don’t end well for Françoise. She had another bastard with Yves, but in 1592 they were both murdered at a riot during the Huguenot Wars.
What she leaves behind is a series of anecdotes and descriptions from contemporaries. She is said to be the Astrée in Ronsard’s poems.
In his book Les Vies des dames galantes, the always well-informed Brantôme writes the following colourful account of her:
She had a head of hair so long that she twisted it together with cords or ribbons of crimson silk or other colored silk, and she curled it like wig curls, and then fastened it to her thighs; and in such a state she sometimes presented it to her husband and her lover; or else she stripped it of the ribbon and cord, so that afterwards they seemed curled and kinder than they would otherwise have been. (…) Since she was not able to make and follow her curls herself, it was necessary that one of her women, one of her most favorite ones, should serve her in this, whereby there could not be anything but lust in every conceivable way.”
Do with it as you like…
Seven daughters
So her seven daughters weren’t much better. What do you expect, with such a bloodline and upbringing! One of the daughters openly and without embarrassment proclaims that her twelve children are from twelve different fathers.
Angélique is already a novice at the age of ten. But that didn’t stop her from becoming Henri III’s mistress at the age of fifteen, apparently just like her mother a few years earlier. The king manages to persuade the pope to make her an abbess.
It doesn’t end well for her either. On the accession of Louis XIII to the throne, the dissolute life in Angélique’s convent of Maubuisson caused a scandal at the court and the king asked the abbot-general of Cîteaux to do something about it. He sent some monks to call abbess Angélique to order, but she had them imprisoned and then sent them away with empty promises. The abbot-general then sent new envoys, whom she imprisoned in one of the abbey’s towers. In 1618, they kidnapped the abbess from her convent, but a year later she escaped from her prison and returned to Maubuisson with the complicity of her brother-in-law, among others. Eventually she is caught again and she dies in the greatest poverty.
Gabrielle d’Estrées
It was in her convent that King Henri IV was able to meet her sister Gabrielle in secret.
The beginning of Gabrielle’s life is no different from that of her sisters. At the age of seventeen, she is the mistress of Roger de Bellegarde, Grand Marshal of France and former male favorite of the bisexual King Henri III. He speaks very highly of her to Henri IV, who falls head over heels for her. She cunningly keeps him on a leash for six months, before finally giving in to his advances.
In 1592, the king married her off to Nicolas d’Amerval and then asked them to divorce so that she could regain her freedom. The pretext was that Nicolas was incapable of the ‘deed’, although he had children. But the divorce was pronounced in January 1595 and the king summoned her to court.
Here he showers her with gifts and honors, which also benefit her family. In 1597, he created the Duchy of Beaufort for her.
He even wants to marry her. In 1599, he publicly announced his intention by offering her his coronation ring. However, this intention is delayed by the Pope, who wants the King to marry the Pope’s niece, Marie de’ Medici.
As much as she is loved by the king, she is hated by the people, who are under the spell of the ultra-Catholic de Guise family, and the aristocracy, who see her profligacy as a thorn in the flesh. She is the subject of many hateful pamphlets and is nicknamed Duchesse d’Ordures (Duchess of Rubbish) among the Parisian people.
The beautiful, blonde, blue-eyed Gabrielle can be seen in several paintings, but the most famous is Gabrielle d’Estrées et une de ses soeurs, in which she is depicted naked in a bathtub with her equally naked sister Julienne-Hypolite, who lovingly pinches Gabrielle’s nipple.
In the same year that the king announced his intention to marry her, she died during the pregnancy of his fourth child and the almost-queen died, only twenty-five or twenty-six years old.
“The root of my heart is dead and will no longer rise,” says the king on the occasion of her death. Totally defeated, he wears black in mourning, which was not allowed at the time for the kings of France, who had to wear purple in mourning.
The Babou family was a family with a special tradition. Marie Gaudin, her daughters, several granddaughters and a niece served the kings of France more than once as courtesans.
Gabrielle and her sisters are inextricably linked to the evil call of the Château de La Bourdaisière, which was given the undesirable nickname of Clapier à Putains (Whores’ Shack).
In 1775 the Whores’ Shack was partially destroyed by order of the king’s minister, but its notorious history reverberates loudly.
Comments (0)